శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి

పరాకాష్ఠ!

శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారని, మన ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఆస్థాన కవిగా కొన్నేళ్ళు వున్నారు. తెలుగు సాహిత్యాన్ని ఔపోశన పట్టిన వాళ్ళల్లో ఆయన అగ్రగణ్యుడు! ఆయన ‘అనుభవాలూ, జ్ఞ్యాపకాలూను ’ చదివితే, ఆ రోజుల్లో, ముఖ్యంగా గోదావరి జిల్లాల్లో పరిస్థితులు కళ్ళకు కడతాయి! ఇక ఆయన చిన్న కధలకి వస్తే, ‘వడ్లగింజలు’ ఈ నాటికీ, యేనాటికీ, ఓ మిస్టరీ! మన కంప్యూటర్లు లెక్క కట్టవలసిన దాన్ని, ఆయన అప్పుడే చెప్పారు! శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలుకి తన ముద్దుల భార్యతో అరణపు కవిగా వచ్చాడుట—నంది తిమ్మన—అదే—‘నానా సూన వితాన…….’ అంటూ ముక్కు మీద పద్యం చెప్పిన మన ‘ముక్కు తిమ్మన’! ఆయన బాధ్యత—అప్పటి రాజకీయ పరిస్థితులనిబట్టి, అమ్మాయికి యే కష్టం కలుగకుండా, మొగుడితో కాపురం చేసుకునేలా చూసుకోవడం. అంతే! దానికి ఆయన యెంత కష్ట పడ్డాడు! అమూల్యమైన ‘పారిజాతాపహరణం’ కావ్యాన్నే వ్రాశాడు! అది యెలా అన్నది శ్రీ శాస్త్రి గారి చిన్న కధల్లో చదవండి! (ఇంకా వుంది)

మన తెలుగు

అన్నమయ్యకి తెలుగు రాదా?

నా సమాధానం—ఖచ్చితం గా వచ్చు! ఆయన మాతృ భాషే తెలుగు! ఆయన పదకవితలు వ్రాసింది జాను తెలుగులో! కాని—ఈ జానుతెలుగుని వక్రీకరించారు మన పండితులు. శ్రీగిరి శ్రీపతి దేవస్థానం ఆధ్వర్యంలో అన్నమాచార్య పీఠం స్థాపించి ఆయన తాటాకుల మీద వ్రాసిన, వాళ్ళ కొడుకు రాజుగారి సహాయం తో రాగి రేకుల మీద చెక్కించిన పదకవితలని పరిష్కరించమంటే, వాళ్ళు చేసిన నిర్వాకమది! ‘అదివో అల్లదివో….’ పాటనే తీసుకోండి—‘పదివేల శేషులు’ యెక్కడనించి వచ్చారు? వున్నది ఒక్కడే ఆది శేషుడు, వాడికున్నది పదివేల పడగలూ! అసలు ఆయన వ్రాసిన ‘పదివేలు శేషుని’ ని ఇలా పరిష్కరించారన్నమాట! ‘పన్నగపు దోమతెర పైకెత్తవేమయ్య!’ అట! అన్నమయ్య కాలంలో దోమలు వున్నాయో లేదో తెలియదుగాని, దోమ తెరలు మాత్రం ఖచ్చితం గా లేవు! మగవాళ్ళూ ఆడవాళ్ళూ కూడా మొలచుట్టూ పంచెలూ, చీరలూ ధరించేవాళ్ళు! శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలంతటివాడే, మట్టులాగూలు వేసుకునేవాడు లేదా పంచెని ఆ ఆకారం లో కట్టుకునే వాడు. కావాలంటే తన భార్యలతో సహా ఆయన చెక్కించుకున్న విగ్రహాలని హంపీలోనూ, శ్రీపతి లోనూ చూడచ్చు! యెప్పుడో విదేశీయులు వచ్చినప్పుడు మాత్రం, పారశీకం నించి వర్తకులు తెచ్చిన పొడవాటి అంగీనీ, రంగు పంచెనీ ధరించి, తలపాగా మీద తురాయితో కనిపించేవాడట. మరి అలాంటి రోజుల్లో, దోమతెరలెక్కడనించి వచ్చాయి? పైగా పన్నగానికి, దోమతెరకి సంబంధం యేమిటి? ఆయన వ్రాసినది—‘పగడంపుదౌను తెర’ అనీ. ఇలాంటివి చాలా వున్నాయి. విజ్ఞులు మార్పులు చేయిస్తే, తెలుగు భాషకి యెంతో సేవ చేసినవారవుతారు. ఒకటి మాత్రం చెప్పుకోవచ్చు—ఆ పదకవితలకి విస్తృత ప్రచారం తెచ్చింది మాత్రం వాళ్ళే. ఇప్పుడు మళ్ళీ వెయ్యో సంవత్సరం ఉత్సవాలో యేవో చేస్తారట! శుభం!

బ్యూరాక్రసీ

మన బ్యూరాక్రసీ

ఇంకో గమ్మత్తేమిటంటే, నీ ముక్కెక్కడుందీ అని అడిగితే—మీకు తెలుసుగా?—అలా చూపిస్తుంది! ఒక నగరం లో, ఒక ‘బ్రతికిన కాలేజీ’ (అదేనండీ—జూ పార్క్) స్థాపిస్తున్నారట! సంబంధిత శాఖల్లో ఓ దాంట్లో, ఒక అధికారి తమ గుమస్తాని అక్కడ పెట్టడానికో బోర్డు తయారు చెయ్యాలి, దాని మీద యేమి వ్రాయాలో మేటరు డ్రాఫ్ట్ రాసి పంపించు! అన్నాడట. ఆ గుమాస్తా వెంటనే, చిన్న నోట్ వ్రాసి పంపించాడట—‘మనుషులకి ప్రవేశం నిషేధం’ అని! అధికారి ముక్క చీవాట్లు పెట్టాడు—‘అసలు నీకు డ్రాఫ్ట్ వ్రాయడం నేర్పింది యెవరు? యెన్నేళ్ళ సర్వీసు నీకు?’ వగైరా వగైరాలతో! అని కొన్ని సూచనలు ఇచ్చి, ‘ఇలా డ్రాఫ్ట్ పెట్టు’ అన్నాడట! మనవాడు బాగా ఆలోచించి, ఇలా తయారు చేశాడు—‘మెడకాయమీద తలకాయ వున్న మనుషులెవరైనా లోనికి ప్రవేశిస్తే, మాచే తీసుకొనబడు సివిల్ క్రిమినల్ చర్యలకు బాధ్యులగుదురు’! అని. “మళ్ళీ ఈ ‘మాచే’ యెవరూ? యేమిటి?” “……ప్రవేశిస్తే, ఫలానా ఫలానా ప్రభుత్వం యొక్క అటవీ శాఖ; వన్య మృగ సం రక్షణ శాఖ; పర్యావరణ శాఖ; సామాన్య పరిపాలన శాఖ లేదా ఇతర సంబంధిత శాఖలచే తీసుకొనబడే………….” “బాగుంది! నోటు అంగీకరించడమైనది.” టెండర్లు పిలిచి బోర్డు వ్రాయించి, తగిలించడానికైన ఖర్చు—అక్షరాలా ఎనభై మూడు వేల ఆరువందల నలభై యేడు రూపాయలు! అప్పుడే తమాషా మొదలయ్యింది! రూల్సు వున్నది బ్రేక్ చెయ్యడానికే కదా? ఒక రోజు, ఓ మనిషి—వున్నాడు, తలకాయ వుంది—కానీ మెడకాయ కనిపించడంలేదు (పాపం ఓ రకం వికలాంగుడు!) దర్జాగా లోపలికి వెళ్ళిపోయాడు! తెల్లమొహం వేసిన కాపలా వాళ్ళు మళ్ళీ తమ శాఖకి మొర పెట్టుకున్నారు! వెంటనే, బోర్డులో మేటరు మారింది—‘మెడకాయ వున్నా లేకపోయినా, రెండు చెవుల మధ్యా తలకాయ…….” ఆని! మళ్ళీ మర్నాడు, ఒకటే చెవి వున్నవాడు దర్జాగా…………..! మర్నాడు, బోర్డు మారింది—“మెడకాయ వున్నా లేక పోయినా……రెండు చెవులూ వున్నా లేక పోయినా…….కళ్ళున్న మనిషి…..”! ఆని. ఒకే కన్నున్న మనిషి వెళ్ళిపోయాడు! “…..కళ్ళు రెండు వున్నా, లేకపోయినా, రెండుకాళ్ళు వున్న………..” మీకు తెలిసిపోయిందిగా! మరి ఈ రోజుకి, ఆ బోర్డు సరిపోక, చుట్టూ వున్న కాంపౌండ్ గోడ మీద, వ్రాయడం, చెరిపించడం, మళ్ళీ తెల్ల రంగు వేసి, మళ్ళీ వ్రాయించడం….ఇలా ఇప్పటికైన ఖర్చు—అక్షరాలా ఎనభైమూడు లక్షల అరవై నాలుగు వేల యేడు వందల యాభై రెండు! ఇదెక్కడ అంటారా? యేమో! నాకూ తెలియదు—రాశ్శేఖర్రెడ్డినో, చంద్రబాబునో అడగండి! చిరంజీవికి అంత అనుభవం లేదుగా!

వేలం వెఱ్ఱి

వేలం వెఱ్ఱి

…….అంటే యేమిటో తెలుసా? నాకూ తెలీదు! మన బీర్బల్ గారిని అడుగుదాం రండి! కట్ చేస్తే……….! మారు వేషం లో, పాదుషా అక్బర్, మంత్రి బీర్బల్ పట్టణంలో పర్యటిస్తుండగా, పాదుషా వారికి సందేహం వచ్చిందట—ఒక మసీదు ముందు నించి వెళుతుండగా—“బీర్బల్! అసలు వేలం వెఱ్ఱి అంటే యేమిటీ?” అని! “అదోరకం వెఱ్ఱి జహా ్‌పనా!” అన్నాడట బీర్బల్! అంతలో, మసీదు వైపు ముఖం పెట్టుకుని పడుకొన్న గాడిద ఒకటి కనిపించిందట వారికి. వెంటనే బీర్బల్ దాని దగ్గరకి వెళ్ళి, దాని చుట్టూ మూడు ప్రదక్షిణాలు చేసి, దాని తోక లోంచి ఓ వెంట్రుకని పీకి, నెత్తి మీద వేసుకున్నాడట. పాదుషావారు అడిగితే, “జహాపనా! ఈ గాడిద చాలా పుణ్యాత్మురాలు! అందుకనే మసీదు వైపు—అంటే మన మక్కా వైపు ముఖం పెట్టుకొని నిద్రిస్తోంది! దీని చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, దాని వెంట్రుకొకటి తల మీద వేసుకొంటే, మనకి దాని పుణ్యంలో సగం అయినా వస్తుంది!” అన్నాడట. వెంటనే పాదుషా వారు ఆచరించారు! అది చూసిన సామాన్య ప్రజలందరూ ఆచరించారు! సాయంత్రానికల్లా ఈ వార్త దావానలంలా వ్యాపించి, చుట్టుపక్కల ఊళ్ళలోని ప్రజలూ వచ్చి ఆచరించారు! వెరశి—ఆ గాడిద బొచ్చు లేకుండ, ఉత్తి చర్మంతో మరణించింది! ఆ రాత్రి వార్త తెచ్చిన భటుణ్ణి పంపించి, అక్బర్ తో అన్నాడట బీర్బల్—“జహాపనా! వేలం వెఱ్ఱి అంటే యేమిటో తెలిసిందా?” అని! పగలబడి నవ్వడం అక్బర్ వంతు—మన వంతు! అదీ! గమ్మత్తు! మన ముస్లిం సోదరులేమైనా అంటారా?

మరో గమ్మత్తు

మరో గమ్మత్తు

శ్రీకాకుళం, విజయనగరం జిల్లాల్లోని, పార్వతీపురం మొదలైన అటవీ ప్రాంతాల్లో, గుమ్మలక్ష్మీపురం అనే అడివి పల్లెలో, ఓ బ్యాంకు శాఖలో ఓ దృశ్యం! బ్యాంకు అధికారి యెదురుగా నించున్న ఓ గిరిజనుడు—పొదుపు ఖాతా, తరవాత ఋణ ఖాతా తెరవాలి. వారి మధ్య సంభాషణ! నీ పేరు? సుక్కడండి! మీ తండ్రిపేరు? మంగడండి! పుట్టిన రోజు? యెరుకనేదండి! యెలాగో తిప్పలుపడి, పని అయిందనిపించాడు బ్యాంకు అధికారి! ‘నెక్స్ట్!’ అన్నాడు. బ్యాంకు జవాను, తరవాత గిరిజనుణ్ణి ముందుకు తోశాడు. నీ పేరు? సుక్కడండి! తండ్రిపేరు? మంగడండి! అదేమిటి? ఇందాక వచ్చిన వాడి పేరూ సుక్కడే, తండ్రి పేరూ మంగడే కదా? ఆడు మా అన్నేనండి! మరి యెవరెవరో యెలా తెలుస్తుంది? ఫోటోలున్నాయి కదండి? సరేలే! ఫొటొల్నీ, మీ వ్రేలి ముద్రల్నీ గుర్తు పట్టగలిగితే, హాయిగా పట్నంలోనే వుండేవాణ్ణి! నాకీ ఖర్మ యెందుకు! సరేలే! మీ తాత పేరు? బుడ్డడండి! బ్రతికించావు! మరి పుట్టిన తేదీ? అల్లప్పుడు, లచ్చడుని పులి ముక్కు గీరేసినాది సూడు, ఆ రొజునండి! అది నాకెలా తెలుస్తుంది? అదేనండి! మా మావకి సలిజొరం ఒచ్చీసి, మా నాన పట్నం తోల్క పోతాంటే, మాయమ్మ ‘నువ్వెల్లద్దయ్యా! బిడ్డ పుట్టబోతంది’ అని సెప్పిందట సూడు! అదే రోజు! హారి భగవంతుడా! సరే! నెక్స్ట్! నీ పేరు? శుక్కడండి! తండ్రిపేరు? మంగడండి! హరినీ! నువ్వూ ఇంతకుముందు వాళ్ళ తమ్ముడివేనా? కాదండి! మరి! (జుట్టు పీక్కోవడమే తరవాయి) పోనీ, మీ తాత పేరు? సొక్కడండి! ఆ్! సుక్కడా? కాదండి! సొక్కడు! హమ్మయ్య! బ్రతికించావు! ఇలా ఓ నెలలో ఓ రెండు మూడు వందలమందికి ఖాతాలు పెట్టడానికి బ్యాంకు వాళ్ళ తాతలు దిగి వచ్చేవారు! ఇంతకీ గమ్మత్తు యేమిటంటారా? ఆ గిరిజనుల అచారం ప్రకారం, సోమ వారం పుట్టిన వాడికి—సొక్కడు; మంగళవారం పుట్టిన వాడికి—మంగడు; బుధవారం పుట్టిన వాడికి—బుడ్డడు; లక్ష్మివారం పుట్టిన వాడికి—లచ్చడు; శుక్రవారం పుట్టిన వాడికి—సుక్కడు; శనివారం పుట్టిన వాడికి—శంకడు; ఆదివారం పుట్టిన వాడికి—అబ్బడు అనే పేర్లు పెడతారు! మరందుకే-----------!

గమ్మత్తు

విజయనగరం మహారాజుల ఇంటిపేరు ‘పూసపాటి’ వారి వద్ద, నడిమింటి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు ఆస్థానపండితులుగా వుండేవారు. ఒకరోజు రాజుగారు ఆయన్ని వేళాకోళం చెయ్యడానికి, ‘బొత్తిగా మొదటి ఇల్లూ కాక, చివరి ఇల్లూ కాక మీది నడిమిల్లు యేమిటండీ?’ అని అడిగారట. శాస్త్రిగారు కూడా నవ్వి, ‘యేదో ఓ ఇల్లు లెండి మహరాజా! యేదైనా పూసపాటి చెయ్యకపోదుగా!’ అన్నారట. గోదావరి జిల్లాలలో కొన్ని వూళ్ళలో క్షత్రియ కుటుంబాలు యెక్కువ. వాళ్ళలొ, అచారంగా తాత పేరు మనవడికి, పెడుతుంటారు. ఓ తాతరాజుగారికి నలుగురు కొడుకులనుకోండి, ఆ నలుగురు కొడుకుల కొడుకులకీ, తాతరాజు పేరు వస్తుంది! అలాగ, ఒకే పేరువున్న రాజులు చాలామంది వుంటుంటారు! మరి మనకి కావలసిన ఫలానా రాజుగారి గురించి మాట్లాడాలంటే, మిగిలినవాళ్ళైతే, తండ్రిపేరో, ఇంటిపేరో చెపితే సరిపోతుంది. కాని, రాజుల్లో, కనీసం 3 తరాల పేర్లు చెపితేగానీ తెలియదు! అలా, ‘వెంకట్రాజుగారి, బుల్లిరాజుగారి సత్తిరాజుగారు’ అనో, 'బుల్లిరాజుగారి, వెంకట్రాజుగారి కనకరాజుగారు’ అనో, ‘సత్తిరాజుగారి, రామరాజుగారి బుచ్చిరాజుగారు అనో అనాల్సి వస్తుంది! వాళ్ళలో వాళ్ళు మాట్లాడుకునేటప్పుడూ, ఫోనులో మాట్లాడేటప్పుడూ వినాలి—‘యెంట్రారి బుల్రారి సత్రారు’, బుల్రారి యెంట్రారి కండ్రారు’, ‘సత్రారి రావరారి బుచ్రారు’ అంటూ వేగంగా మాట్లాడుతుంటే గమ్మత్తుగా వుంటుంది! అందుకే, చాలా మందికి మారు పేర్లు వుంటాయి—సామాన్యంగా యేదో ఒక ప్రత్యేకతని గుర్తిస్తూ—ముక్కురాజు అనో, గుడ్లు రాజు అనో, గుండెత్తురాజు అనో—ఇలాగన్న మాట. అదీ సంగతి!

గమ్మత్తు

గమ్మత్తు

తెలుగువాళ్ళకి ఇంటి పేర్లు వుంటాయి!—ఇది సామాన్యార్ధకం కాదు! యెందుకంటే, తెలుగు వాళ్ళే అయిన చాలా మందికి ఇంటి పేర్లు వుండవు! కొన్ని తెలంగాణా జిల్లాలలో, వాళ్ళ వృత్తినే ఇంటి పేరుగా చెప్పుకుంటారు! రాయల సీమలో కొంతమందికి వాళ్ళ ఊరు పేరే ఇంటి పేరు! దక్షిణంలో కొంతమందికి తండ్రి పేరే ఇంటిపేరు! ఇంకొన్ని ఇంటిపేర్లు చిత్రంగా వుంటాయి—సామాన్యంగా ఇంటిపేరుని ఒకే ఇంగ్లీష్ అక్షరంతో సూచిస్తారు! ఉదాహరణకి, దేవులపల్లి వారు డీ అనీ, నేదురుమిల్లి వారు ఎన్ అనీ—ఇలా! దేవులపల్లివారు డీపీ అనీ, నేదురుమిల్లివారు ఎన్ ఎం అనీ పెట్టుకోరు! కానీ, కొంతమంది, మన రాశ్శేఖర్రెడ్డి తండ్రి లాంటి వాళ్ళు (ఇంకా పూర్వులేమో) వాళ్ళ ఇంటి పేరుని వై ఎస్ అనీ, ఆది కేశవులు నాయుడు డీ కే అనీ—ఇలా పెట్టుకున్నారు! వై ఎస్ అంటే, యెద్దుల సందు ఇంటి అని! (ఇప్పుడు రాశ్శేఖర్రెడ్డి ‘యెద్దునసనదింటి’ అనో, ఇంకేదో చెబుతున్నాడు!) వాళ్ళ ఇల్లు యెద్దుల సందు లో వుండేది గావును! అదే వాళ్ళ ఇంటి పేరయిపోయింది! ఇంకో విషయం తెలుసా? మొగల్తూరు రాజుల ఇంటిపేరు ‘కలిదిండి’వారు! రాను రానూ, వారిని సం సంబోధించడంలో, ‘శ్రీ రాజా’ అని ముందు చేర్చి, కలిదిండి ‘ఫలానా ఫలానా రాజుగారు’ అనే వారు! చివరకి వాళ్ళ ఇంటిపేరు కాస్తా ‘శ్రీ రాజా కలిదిండి’ అయి పోయింది! వాళ్ళ వారసుల పేర్లన్నీ, ఎస్ ఆర్ కే అనే ఇంటి పేరుతోనే మొదలవుతాయి! ఇంకొన్ని ఆసక్తికర విశేషాలు మరోసారి!